Boşanma prosesində ən gərgin mübahisələr çox vaxt uşaqlarla yox, əmlakla bağlı olur: "Ev mənim adımadır, ona pay düşürmü?", "Maşını mən almışam" kimi iddialar. Ailə Məcəlləsi bu sualların cavabını açıq verir.
Əsas qayda: paylar bərabərdir
AM-in 37.1-ci maddəsinə görə, ər-arvad arasında müqavilədə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, ümumi əmlakın bölünməsi zamanı onların bu əmlakdakı payları bərabər hesab edilir. Əmlakın kimin adına qeydiyyatda olması bu qaydanı dəyişmir: nikah dövründə ümumi vəsaitlə alınmış mənzil ərin adına qeydə alınıbsa belə, arvadın ondakı payı yarıdır.
Məhkəmə bərabərlikdən nə vaxt kənara çıxa bilər?
AM 37.2 məhkəməyə istisna hallarda payları dəyişmək imkanı verir. Məhkəmə bunları nəzərə ala bilər:
- yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların mənafeyini (məsələn, uşaqlar kiminlə qalırsa);
- ər-arvaddan birinin diqqətəlayiq mənafeyini;
- ər-arvaddan birinin üzürsüz səbəbdən gəlir əldə etmədiyini;
- birgə əmlakın ailənin mənafeyinə zidd olaraq sərf edildiyini.
Yəni ailə pulunu qumar və ya şəxsi ehtiyacları üçün xərcləyən tərəfin payı azaldıla bilər — amma bunu sübut etmək lazımdır.
Nikah nə vaxt pozulmuş sayılır?
Bölgü üçün tarix vacibdir. AM-in 23-cü maddəsinə görə, nikah müvafiq icra hakimiyyəti orqanında pozulduqda pozulmanın dövlət qeydiyyatına alındığı gündən, məhkəmə qaydasında pozulduqda isə qətnamənin qanuni qüvvəyə mindiyi gündən xitam verilmiş sayılır.
Hamiləlik dövründə boşanmaya məhdudiyyət
AM-in 15-ci maddəsinə görə, arvadın hamiləliyi dövründə və uşağın doğulmasından sonra 1 il ərzində ər arvadın razılığı olmadan nikaha xitam verilməsi barədə iddia qaldıra bilməz.
Praktik məsləhətlər
- Nikah dövründə alınan əmlakın siyahısını tərtib edin: daşınmaz əmlak, avtomobil, bank hesabları, şirkət payları.
- Əmlakın alınma tarixini və pulun mənbəyini göstərən sənədləri toplayın (müqavilə, bank köçürməsi).
- Əmlak bölgüsü tələbini boşanma iddiası ilə birlikdə və ya ayrıca qaldırmaq olar.
- Mübahisə yoxdursa, bölgü barədə notariat qaydasında saziş bağlamaq vaxta və xərcə qənaət edir.
Məhkəməyə qədər: ilkin mediasiya sessiyası
Boşanma və ümumi əmlakın bölgüsü ailə münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrdir. "Mediasiya haqqında" Qanuna görə belə mübahisələrdə məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl tərəflər ilkin mediasiya sessiyasında iştirak etməlidirlər (maddə 3.2, 28.1). Mediasiyada nikahın davam etdirilməsi şərtləri, uşaqların yaşayış yeri və saxlanılması, eləcə də digər ailə mübahisələri, o cümlədən əmlak məsələləri müzakirə oluna bilər (maddə 26.1).
- Mediatoru kim seçir? Tərəflər mediatoru və ya mediasiya təşkilatını birlikdə seçə bilərlər. Razılığa gəlmədikdə ilkin sessiyanı mübahisəyə baxacaq məhkəmə ilə eyni şəhər və ya rayonda yerləşən mediasiya təşkilatı aparır və mediatoru 3 iş günü ərzində təyin edir (maddə 28.2, 28.3).
- Sessiyada nə olur? Mediator mediasiyanın mahiyyətini və qaydalarını izah edir, tərəflərlə birgə və ayrılıqda görüşür. Sonra tərəflər mediasiyanı davam etdirib-etdirməmək barədə qərar verir (maddə 29.1).
- Razılaşma olarsa: əmlakın necə bölünəcəyi barışıq sazişində yazılır. Bu yol məhkəmə çəkişməsindən adətən daha tez və ucuz başa gəlir.
- Razılaşma olmazsa və ya qarşı tərəf gəlməzsə: mediator bu barədə arayış və ya protokol verir. Həmin sənəd iddia ərizəsinə əlavə olunmalıdır (maddə 29.2, 29.3, 29.7; MPM 150.1.7).
Arayış əlavə edilmədən verilən iddia ərizəsi qaytarıla və ya baxılmamış saxlanıla bilər (MPM 152.1.6-1, 259.0.13). İlkin sessiyada üzrsüz səbəbdən iştirak etməmək qanunla nəzərdə tutulmuş məsuliyyətə səbəb olur (maddə 29.4). Tərəflər mediasiya sessiyasında iştirak üçün birlikdə müraciət etdikdə isə ilkin sessiyanın ayrıca keçirilməsi tələb olunmur (maddə 28.1).
Mübahisə mediasiyada iştirak etməyən üçüncü şəxslərin hüquqlarına toxunursa (məsələn, əmlakın bir hissəsi başqa şəxsə məxsusdursa), mediasiya keçirilə bilməz (maddə 3.3).
Nəticə
Boşanmada ümumi əmlak, kimin adına olmasından asılı olmayaraq, əsas qayda olaraq yarıbayarı bölünür. Məhkəmə bu qaydadan yalnız uşaqların mənafeyi və ya tərəfin vicdansız davranışı kimi əsaslarla kənara çıxa bilər. Prosesin ümumi qaydaları ilə bağlı "Boşanmaq üçün nə etmək lazımdır?" yazımızı da oxuya bilərsiniz.
Tez-tez verilən suallar
Boşanma üçün mediasiyadan keçmək mütləqdirmi?
Ailə mübahisələri üzrə məhkəməyə müraciətdən əvvəl ilkin mediasiya sessiyasında iştirak tələb olunur. Razılaşma olmasa, mediatorun arayışı ilə məhkəməyə müraciət edə bilərsiniz ("Mediasiya haqqında" Qanun, maddə 28.1, 29.7).
Ev ərin adınadırsa, arvada pay düşürmü?
Nikah dövründə ümumi vəsaitlə alınıbsa, bəli. Kimin adına qeydiyyatda olmasından asılı olmayaraq paylar bərabər hesab edilir (AM 37.1).
Paylar nə vaxt bərabər olmaya bilər?
Məhkəmə uşaqların mənafeyini, tərəfin üzürsüz gəlir əldə etməməsini və ya ümumi əmlakı ailənin mənafeyinə zidd xərcləməsini nəzərə alıb bərabərlikdən kənara çıxa bilər (AM 37.2).
Nikah nə vaxt rəsmən pozulmuş sayılır?
Məhkəmə qaydasında — qətnamənin qanuni qüvvəyə mindiyi gündən; icra hakimiyyəti orqanında — dövlət qeydiyyatına alındığı gündən (AM 23.1).
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və konkret hüquqi məsləhəti əvəz etmir. Fərdi vəziyyətinizlə bağlı hüquqşünasa və ya Virtual Köməkçiyə müraciət edə bilərsiniz.
İstinad edilən normativ aktlar: AR Ailə Məcəlləsi (maddə 15, 23, 37); "Mediasiya haqqında" AR Qanunu (maddə 3, 26, 28, 29); AR Mülki Prosessual Məcəlləsi (maddə 150, 152, 259).
Müəllif: Rəhim Xoyski, hüquqşünas
