"Atam vəsiyyətnamə ilə evi qardaşıma yazıb, mənim heç bir hüququm yoxdurmu?" Bu sual tez-tez verilir. Cavab: bəzi qohumların hüququ vəsiyyətnamədən asılı olmayaraq qorunur. Bu hüquq Mülki Məcəllədə (MM) "məcburi pay" adlanır.
Məcburi pay kimə düşür?
MM-in 1193-cü maddəsinə görə, vəsiyyət edənin:
- uşaqlarının,
- valideynlərinin,
- arvadının (ərinin)
vəsiyyətnamənin məzmunundan asılı olmayaraq mirasda məcburi payı vardır.
Məcburi payın həcmi
Məcburi pay həmin şəxsə qanun üzrə vərəsəlik zamanı çatacaq payın yarısıdır (MM 1193).
Misal: mərhumun iki uşağı və arvadı var, vəsiyyətnamə yoxdursa hər biri mirasın 1/3-ni alardı. Vəsiyyətnamə ilə bütün əmlak bir uşağa verilibsə, digər uşağın məcburi payı 1/3-in yarısı, yəni mirasın 1/6-i olur. Eyni hesablama arvada da şamil edilir.
MM-in 1195-ci maddəsinə görə məcburi payın tam həcmi bütün mirasdan, o cümlədən vəsiyyət tapşırığı üçün nəzərdə tutulan əmlakdan hesablanır.
Bu hüququ necə həyata keçirmək olar?
- Mirasın açıldığı yer üzrə notariusa müraciət edin və məcburi pay hüququnuzu bildirin.
- Qohumluğu təsdiq edən sənədləri təqdim edin.
- Mübahisə yaranarsa, məhkəmə qaydasında məcburi payın ayrılmasını tələb edin.
- Mirası qəbul etmə müddətlərinə əməl edin — ölüm günündən altı ay ərzində.
Vəsiyyət edənlər üçün qeyd
Vəsiyyətnamə tərtib edərkən məcburi pay qaydasını nəzərə almaq sonradan ailədaxili mübahisələrin qarşısını alır. Vəsiyyətnamə ilə bütün əmlakı yalnız bir şəxsə vermək mümkündür, lakin məcburi pay sahiblərinin hüququ yenə də qorunacaq.
Nəticə
Vəsiyyətnamə mirası tamamilə "bağlamır": uşaqlar, valideynlər və ər (arvad) qanun üzrə çatacaq paylarının yarısını məcburi pay kimi tələb edə bilərlər.
Tez-tez verilən suallar
Məcburi pay nə qədərdir?
Qanun üzrə vərəsəlikdə həmin şəxsə çatacaq payın yarısı qədər (MM 1193).
Kimlərin məcburi pay hüququ var?
Vəsiyyət edənin uşaqlarının, valideynlərinin və arvadının (ərinin) (MM 1193).
Məcburi pay hansı əmlakdan hesablanır?
Bütün mirasdan, o cümlədən vəsiyyət tapşırığı üçün nəzərdə tutulan əmlakdan (MM 1195).
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və konkret hüquqi məsləhəti əvəz etmir. Fərdi vəziyyətinizlə bağlı hüquqşünasa və ya Virtual Köməkçiyə müraciət edə bilərsiniz.
İstinad edilən normativ aktlar: AR Mülki Məcəlləsi (maddə 1193, 1195, 1246).
Müəllif: Rəhim Xoyski, hüquqşünas
