Azərbaycanda avtomobillər hələ də tez-tez "etibarnamə ilə" alınıb-satılır. Bu yol sürətli görünür, amma alıcı üçün ciddi risklər daşıyır. Səbəbi sadədir: etibarnamə mülkiyyət hüququnu keçirmir.
Etibarnamə nədir və nə deyildir?
Mülki Məcəllənin (MM) 362.1-ci maddəsinə görə etibarnamə bir şəxsin üçüncü şəxslər qarşısında təmsilçilik üçün başqa şəxsə verdiyi vəkalətdir. Yəni etibarnamə ilə siz avtomobili sahibin adından idarə edir, hətta sata bilirsiniz — lakin mülkiyyətçi hələ də satıcıdır.
Etibarnamə neçə müddətə verilə bilər?
MM-in 363.3-cü maddəsinə görə nəqliyyat vasitəsinə dair sərəncam vermə hüququnu nəzərdə tutan etibarnamə bir ildən artıq müddətə verilə bilməz. Bir il bitdikdən sonra etibarnamə qüvvədən düşür və siz yenidən satıcıya möhtac qalırsınız.
Etibarnamə nə vaxt qüvvədən düşür?
MM-in 365-ci maddəsində sadalanan əsaslardan ən təhlükəliləri bunlardır:
- etibarnaməni vermiş şəxs onu istənilən vaxt ləğv edə bilər (365.1.3);
- etibarnaməni vermiş şəxs vəfat etdikdə, fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya xəbərsiz itkin düşmüş sayıldıqda (365.1.7);
- müddəti bitdikdə (365.1.1).
Satıcı vəfat edərsə, avtomobil onun miras əmlakına daxil olur və vərəsələr onu tələb edə bilərlər. Pulu ödədiyinizi sübut etmək isə çətin ola bilər.
Düzgün yol: alqı-satqı və qeydiyyat
"Yol hərəkəti haqqında" Qanunun 32-ci maddəsinə görə nəqliyyat vasitəsinin özgəninkiləşdirilməsində maraqlı olan şəxs əqd bağlamazdan əvvəl avtomobili müayinə üçün müvafiq orqana təqdim etməlidir. Orqan qeydiyyat sənədlərini, mühərrik, ban və şassi nömrələrini yoxlayır və arayış verir. Bu, oğurluq və ya həbsli avtomobil almaq riskini azaldır.
- Avtomobili müayinədən keçirin və arayışı alın.
- Alqı-satqı müqaviləsi bağlayın.
- Avtomobili öz adınıza dövlət qeydiyyatına aldırın.
Artıq etibarnamə ilə almısınızsa
Etibarnamənin müddəti bitməmiş satıcı ilə əlaqə saxlayıb alqı-satqını rəsmiləşdirin. Ödəniş etdiyinizi göstərən sübutları (bank köçürməsi, qəbz, şahidlər) saxlayın.
Nəticə
Etibarnamə avtomobilin sizin olması demək deyil. O, ən çox bir il etibarlıdır və satıcının iradəsi və ya ölümü ilə istənilən an sona çata bilər. Pul ödəyirsinizsə, avtomobili mütləq öz adınıza qeydiyyata aldırın.
Tez-tez verilən suallar
Avtomobil üçün etibarnamə neçə müddətə verilə bilər?
Nəqliyyat vasitəsinə sərəncam hüququ verən etibarnamə bir ildən artıq müddətə verilə bilməz (MM 363.3).
Satıcı vəfat etsə, etibarnamə qüvvədə qalırmı?
Xeyr. Etibarnaməni verən şəxsin ölümü ilə etibarnaməyə xitam verilir (MM 365.1.7).
Alqı-satqıdan əvvəl avtomobili yoxlatmaq lazımdırmı?
Bəli, maraqlı şəxs əqddən əvvəl avtomobili müayinə üçün müvafiq orqana təqdim etməli və arayış almalıdır (Yol hərəkəti haqqında Qanun, 32).
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və konkret hüquqi məsləhəti əvəz etmir. Fərdi vəziyyətinizlə bağlı hüquqşünasa və ya Virtual Köməkçiyə müraciət edə bilərsiniz.
İstinad edilən normativ aktlar: AR Mülki Məcəlləsi (maddə 362, 363, 365); "Yol hərəkəti haqqında" AR Qanunu (maddə 32).
Müəllif: Rəhim Xoyski, hüquqşünas
