"Axşamlar və həftə sonları işləyirəm, amma əlavə pul almıram." Bu, ən çox rast gəlinən əmək pozuntularından biridir. Əmək Məcəlləsi (ƏM) bu halda işçiyə aydın təminatlar verir.
Normal iş vaxtı
ƏM-in 89-cu maddəsinə görə normal iş vaxtı gündə 8 saatdan və həftədə 40 saatdan çox ola bilməz. Bundan artıq işlənən vaxt iş vaxtından artıq iş sayılır.
İş vaxtından artıq işin ödənilməsi
ƏM-in 165-ci maddəsinə görə iş vaxtından artıq işin hər saatı üçün:
- vaxtamuzd sistemdə — saatlıq tarif (vəzifə) maaşının ikiqat məbləğindən aşağı olmamaqla;
- işəmuzd sistemdə — işəmuzd haqqı tam ödənilməklə, üstəlik müvafiq vaxtamuzd işçinin saatlıq maaşından aşağı olmayan əlavə haqq ödənilir.
Əmək və ya kollektiv müqavilədə daha yüksək məbləğ nəzərdə tutula bilər.
Misal: aylıq maaşınız 1 000 manat və saatlıq maaşınız təxminən 6 manatdırsa, 10 saat iş vaxtından artıq iş üçün ən azı 10 × 6 × 2 = 120 manat ödənilməlidir.
İstirahət və bayram günlərində iş
ƏM-in 164-cü maddəsinə görə istirahət, səsvermə, iş günü hesab edilməyən bayram günləri və ümumxalq hüzn günü görülən iş üçün:
- vaxtamuzd sistemdə gündəlik (saatlıq) tarif maaşının iki mislindən aşağı olmamaqla;
- işəmuzd sistemdə ikiqat işəmuzd qiymətlərindən aşağı olmamaqla ödənilir.
Gecə işi
Saat 22:00-dan 06:00-dək olan vaxt gecə vaxtıdır (ƏM 97) və gecə işi müəyyən edilmiş həddən aşağı olmamaqla yüksək məbləğdə ödənilir (ƏM 166). Konkret əlavənin məbləği əmək və ya kollektiv müqavilə ilə müəyyən edilir.
Hüququnuz pozulubsa
- İşlədiyiniz saatların qeydini aparın (iş cədvəli, mesajlar, giriş-çıxış qeydləri).
- İşəgötürənə yazılı müraciət edin.
- Nəticə olmadıqda Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə və ya məhkəməyə müraciət edin.
Məhkəməyə qədər: ilkin mediasiya sessiyası
Artıq iş və ya bayram günü işə görə haqq ödənilməyibsə və ya az ödənilibsə, bu, fərdi əmək mübahisəsidir. Belə mübahisələr mediasiya ilə həll oluna bilər ("Mediasiya haqqında" Qanun, maddə 27.1). Əmək münasibətlərindən irəli gələn mübahisə üzrə məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl tərəflər ilkin mediasiya sessiyasında iştirak etməlidirlər (maddə 3.2, 28.1).
- Mediatoru kim seçir? İşçi və işəgötürən mediatoru və ya mediasiya təşkilatını birlikdə seçə bilərlər. Razılığa gəlmədikdə ilkin sessiyanı mübahisəyə baxacaq məhkəmə ilə eyni şəhər və ya rayonda yerləşən mediasiya təşkilatı aparır və mediatoru 3 iş günü ərzində təyin edir (maddə 28.2, 28.3).
- Razılaşma olarsa: barışıq sazişi bağlanır və mübahisə məhkəməyə getmədən həll olunur.
- Razılaşma olmazsa və ya işəgötürən gəlməzsə: mediator bu barədə arayış və ya protokol verir. Həmin sənəd iddia ərizəsinə əlavə olunmalıdır (maddə 29.2, 29.3, 29.7). Arayışsız verilən iddia ərizəsi qaytarıla və ya baxılmamış saxlanıla bilər (Mülki Prosessual Məcəllə, maddə 152.1.6-1, 259.0.13).
Müddətə diqqət edin. Əmək mübahisələrində məhkəməyə müraciət müddətləri qısadır: əksər hallarda hüququn pozulduğunu aşkar etdiyiniz gündən 1 təqvim ayı, pul tələbləri üzrə isə 1 il (Əmək Məcəlləsi, maddə 296). Mediasiya prosesi tətbiq edildikdə iddia müddətinin axımı dayandırılır ("Mediasiya haqqında" Qanun, maddə 35.1; Əmək Məcəlləsi, maddə 296.7). Buna baxmayaraq, mediatora gecikmədən müraciət etmək daha etibarlıdır.
Nəticə
Həftədə 40 saatdan artıq iş və istirahət, bayram günlərində iş ən azı ikiqat ödənilməlidir. "Əlavə iş — əlavə pul" qanunun tələbidir.
Tez-tez verilən suallar
Həftəlik normal iş vaxtı neçə saatdır?
40 saatdan çox ola bilməz (ƏM 89).
Bayram günü işə görə nə qədər ödənilməlidir?
Vaxtamuzd sistemdə gündəlik (saatlıq) tarif maaşının ən azı iki misli (ƏM 164).
Gecə vaxtı hansı saatlardır?
22:00-dan 06:00-dək (ƏM 97).
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və konkret hüquqi məsləhəti əvəz etmir. Fərdi vəziyyətinizlə bağlı hüquqşünasa və ya Virtual Köməkçiyə müraciət edə bilərsiniz.
İstinad edilən normativ aktlar: AR Əmək Məcəlləsi (maddə 89, 97, 164, 165, 166, 296); "Mediasiya haqqında" AR Qanunu (maddə 3, 27, 28, 29, 35); AR Mülki Prosessual Məcəlləsi (maddə 152, 259).
Müəllif: Rəhim Xoyski, hüquqşünas
