"Dostuma borc verdim, indi telefonu açmır. Polisə yazsam olarmı?" Bu suala cavab işin hallarından asılıdır: hər qaytarılmayan borc cinayət deyil, amma bəzən ortada həqiqətən dələduzluq olur.
Dələduzluq nədir?
Cinayət Məcəlləsinin (CM) 178.1-ci maddəsinə görə dələduzluq — etibardan sui-istifadə etmə və ya aldatma yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmə və ya əmlak hüquqlarını əldə etmədir. Sanksiya: 1000–2000 manat cərimə, ictimai işlər, islah işləri, azadlığın məhdudlaşdırılması və ya iki ilədək azadlıqdan məhrum etmə. Qrup halında, təkrar və ya xeyli miqdarda törədildikdə cəza ağırlaşır.
Əsas əlamət: şəxs pulu alarkən qaytarmaq niyyətində olmayıb və bunu gizlədib (yalan vədlər, saxta sənədlər, mövcud olmayan "biznes" və s.).
Mənimsəmə nədir?
CM-in 179.1-ci maddəsinə görə mənimsəmə və ya israf etmə — təqsirkara etibar edilmiş özgə əmlakını talamadır. Məsələn, satmaq üçün verilmiş malın pulunu sahibinə qaytarmamaq.
Adi borc: mülki mübahisə
Borc alan pulu alarkən qaytarmaq niyyətində olubsa, sonradan isə imkanı olmayıbsa, bu, adətən mülki öhdəliyin icra edilməməsidir. Belə halda yol məhkəməyə iddiadır.
İddia müddəti
Mülki Məcəllənin 373-cü maddəsinə görə:
- ümumi iddia müddəti — 10 il;
- müqavilə tələbləri üzrə — 3 il;
- daşınmaz əşyalarla bağlı müqavilə tələbləri üzrə — 6 il.
Borc müqaviləsindən irəli gələn tələb üçün 3 illik müddət nəzərə alınmalıdır.
Borcu geri almaq üçün addımlar
- Sübut toplayın: qəbz, bank köçürməsi, yazışmalar, səsli mesajlar, şahidlər.
- Borcluya yazılı tələb (pretenziya) göndərin və qaytarma tarixi təyin edin.
- Aldatma əlamətləri varsa (saxta sənəd, bir neçə nəfərdən eyni sxemlə pul toplama), polisə ərizə ilə müraciət edin.
- Əks halda məhkəməyə iddia verin; məhkəmə qərarı icra məmuru vasitəsilə icra edilir.
Nəticə
Pulu aldadaraq alan dələduzluq, etibar edilmiş pulu mənimsəyən isə mənimsəmə cinayəti törədir. Adi borc mübahisəsində isə yol məhkəmədir və 3 illik iddia müddətini qaçırmamaq vacibdir.
Tez-tez verilən suallar
Borcun qaytarılmaması həmişə cinayətdirmi?
Xeyr. Aldatma və ya etibardan sui-istifadə yoxdursa, bu, mülki mübahisədir.
Borc üzrə iddia müddəti nə qədərdir?
Müqavilə tələbləri üzrə 3 il (MM 373.2).
Hansı sübutlar lazımdır?
Qəbz, bank köçürməsi, yazışmalar, səsli mesajlar və şahid ifadələri.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və konkret hüquqi məsləhəti əvəz etmir. Fərdi vəziyyətinizlə bağlı hüquqşünasa və ya Virtual Köməkçiyə müraciət edə bilərsiniz.
İstinad edilən normativ aktlar: AR Cinayət Məcəlləsi (maddə 178, 179); AR Mülki Məcəlləsi (maddə 373).
Müəllif: Rəhim Xoyski, hüquqşünas
