Gecikmiş kredit borcu olan bir çox şəxs bir gün bankdan yox, tanımadıqları şirkətdən zəng alır: "Borcunuz bizə keçib." Bu, qanunsuz deyil — amma borclunun da hüquqları var.
Bank borcu başqasına sata bilərmi?
Bəli. Mülki Məcəllənin (MM) 194.1-ci maddəsinə görə kreditor borclunun razılığı olmadan tələbi üçüncü şəxsə güzəşt edə bilər (tələbin güzəşti), bu şərtlə ki, güzəşt öhdəliyin mahiyyətinə, borclu ilə razılaşmaya və ya qanuna zidd olmasın. Bu halda ilk kreditorun yerini yeni şəxs tutur (194.2).
Borc artırmı?
Xeyr. MM-in 196-cı maddəsinə görə ilkin kreditorun tələbi yeni kreditora hüququn keçdiyi məqamda mövcud olmuş həcmdə və şərtlərlə keçir. Yəni kollektor borcun məbləğini öz istəyi ilə artıra bilməz; o, bankın malik olduğu qədər tələb edə bilər.
Kimə ödəməli?
MM-in 195-ci maddəsinə görə borcluya tələbin güzəşti barədə məlumat verilənə qədər o, öhdəliyi ilk kreditor (bank) qarşısında icra edə bilər. Ona görə də:
- Güzəşt barədə rəsmi bildiriş və ya müqavilədən çıxarış tələb edin.
- Borcun qalıq məbləğini yazılı şəkildə istəyin.
- Ödənişləri yalnız rəsmi hesaba, qəbz və ya bank sənədi ilə edin.
Bundan əlavə, borclu tələbin güzəşti barədə məlumat aldığı zaman ilk kreditora qarşı malik olduğu bütün qarşılıqlı tələbləri yeni kreditora qarşı da irəli sürə bilər (MM 196.2).
Kollektorun hədə-qorxusu
Borcu tələb etmək hüququ hədələmək hüququ demək deyil. Rüsvayedici məlumatları yaymaq, zor tətbiq etmək hədəsi ilə əmlak tələb etmək Cinayət Məcəlləsinin 182-ci maddəsi ilə hədə-qorxu ilə tələb etmə kimi cinayətdir. Qohumlarınıza borc barədə məlumat yaymaq isə fərdi məlumatların qanunsuz istifadəsi sayıla bilər.
- Zəngləri və mesajları qeydə alın (ekran görüntüsü, səs yazısı).
- Hədə olduqda polisə müraciət edin.
- Bank olmayan kredit təşkilatları və banklarla bağlı şikayətlər üçün Mərkəzi Banka müraciət edə bilərsiniz.
Nəticə
Borcun kollektora satılması qanunidir, amma borc həmin həcmdə qalır və siz bildiriş alana qədər banka ödəyə bilərsiniz. Hədə-qorxu isə artıq hüquqi tələb deyil, cinayət tərkibidir.
Tez-tez verilən suallar
Bank mənim razılığım olmadan borcu sata bilərmi?
Bəli, tələbin güzəşti borclunun razılığı olmadan mümkündür, əgər qanuna və müqaviləyə zidd deyilsə (MM 194.1).
Kollektor borcu artıra bilərmi?
Xeyr. Tələb yeni kreditora keçid anındakı həcmdə və şərtlərlə keçir (MM 196).
Bildiriş almamışam, kimə ödəməliyəm?
Güzəşt barədə məlumat verilənə qədər öhdəliyi ilk kreditor qarşısında icra edə bilərsiniz (MM 195).
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və konkret hüquqi məsləhəti əvəz etmir. Fərdi vəziyyətinizlə bağlı hüquqşünasa və ya Virtual Köməkçiyə müraciət edə bilərsiniz.
İstinad edilən normativ aktlar: AR Mülki Məcəlləsi (maddə 194, 195, 196); AR Cinayət Məcəlləsi (maddə 182).
Müəllif: Rəhim Xoyski, hüquqşünas
