Boşanmadan sonra ən çox verilən sual budur: "Uşaq üçün nə qədər aliment düşür?" Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsi (bundan sonra — AM) bu suala dəqiq cavab verir. Aşağıda alimentin miqdarını, onu necə tələb etməyi və valideynlərin öz aralarında necə razılaşa biləcəyini izah edirik.
Valideynlərin uşağı saxlamaq vəzifəsi
AM-in 75-ci maddəsinə görə valideynlər uşaqlarını saxlamağa borcludurlar. Saxlamanın qayda və formasını onlar özləri müəyyən edirlər və yetkinlik yaşına çatmayan uşağın saxlanması barədə aliment sazişi bağlaya bilərlər. Valideyn uşağı saxlamırsa, aliment məhkəmə qaydasında tutulur (AM 75.4).
Məhkəmə qaydasında alimentin miqdarı
Razılıq olmadıqda məhkəmə hər ay valideynin qazancından və (və ya) digər gəlirlərindən aşağıdakı hissəni tutur (AM 76.1):
| Uşaqların sayı | Aliment |
|---|---|
| 1 uşaq | qazancın dörddə biri (1/4) |
| 2 uşaq | qazancın üçdə biri (1/3) |
| 3 və daha çox uşaq | qazancın yarısı (1/2) |
Misal: valideynin aylıq qazancı 1200 manatdırsa, bir uşaq üçün aliment 300 manat, iki uşaq üçün 400 manat təşkil edir.
Məcəllə müəyyən hallarda alimentin qazancın hissəsi kimi yox, sabit pul məbləğində tutulmasını da nəzərdə tutur (AM 78). Gəliri qeyri-sabit olan valideynlə bağlı işlərdə bu imkanı hüquqşünasla müzakirə edin.
Aliment sazişi: məhkəməsiz yol
Valideynlər məhkəməyə getmədən aliment barədə saziş bağlaya bilərlər. Sazişdə məbləğ, ödəniş günü və qaydası göstərilir. Saziş uşağın maraqlarını pozursa, məhkəmə onu tanımaya bilər. Praktikada sazişin notariat qaydasında rəsmiləşdirilməsi gələcək mübahisələrin qarşısını alır.
Alimenti necə tələb etmək olar?
- Əvvəlcə digər valideynlə yazılı razılaşmağa cəhd edin (saziş).
- Razılıq olmadıqda əvvəlcə ilkin mediasiya sessiyasında iştirak edin (aşağıda izah olunur). Mediasiyada da razılaşma alınmasa, mediatorun arayışı ilə yaşadığınız yer üzrə rayon (şəhər) məhkəməsinə aliment tələbi ilə iddia ərizəsi verin. Aliment tələbi boşanma iddiası ilə birlikdə də qaldırıla bilər.
- Ərizəyə uşağın doğum şəhadətnaməsi, valideynin iş yeri və gəliri barədə bildiyiniz məlumatları əlavə edin.
- Qətnamə qüvvəyə mindikdən sonra icra vərəqəsi əsasında aliment işəgötürən tərəfindən birbaşa əmək haqqından tutulur.
Məhkəməyə qədər: ilkin mediasiya sessiyası
Aliment mübahisəsi ailə münasibətlərindən irəli gələn mübahisədir. "Mediasiya haqqında" Qanuna görə belə mübahisələrdə məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl tərəflər ilkin mediasiya sessiyasında iştirak etməlidirlər (maddə 3.2, 28.1). Uşağın saxlanılması qaydası mediasiya ilə həll oluna bilən mübahisələr sırasında ayrıca göstərilib (maddə 26.1.4).
- Mediatoru kim seçir? Tərəflər mediatoru və ya mediasiya təşkilatını birlikdə seçə bilərlər. Razılığa gəlmədikdə ilkin sessiyanı mübahisəyə baxacaq məhkəmə ilə eyni şəhər və ya rayonda yerləşən mediasiya təşkilatı aparır və mediatoru 3 iş günü ərzində təyin edir (maddə 28.2, 28.3).
- Sessiyada nə olur? Mediator mediasiyanın mahiyyətini və qaydalarını izah edir, tərəflərlə birgə və ayrılıqda görüşür. Sonra tərəflər mediasiyanı davam etdirib-etdirməmək barədə qərar verir (maddə 29.1).
- Razılaşma olarsa: barışıq sazişi bağlanır. Uşağın maraqlarına toxunan mübahisədə mediator qəyyumluq və himayəçilik orqanının rəyini alır və sazişi həmin orqana təqdim edir (maddə 26.3, 26.5).
- Razılaşma olmazsa və ya qarşı tərəf gəlməzsə: mediator bu barədə arayış və ya protokol verir. Həmin sənəd iddia ərizəsinə əlavə olunmalıdır (maddə 29.2, 29.3, 29.7; MPM 150.1.7).
Arayış əlavə edilmədən verilən iddia ərizəsi qaytarıla və ya baxılmamış saxlanıla bilər (MPM 152.1.6-1, 259.0.13). İlkin sessiyada üzrsüz səbəbdən iştirak etməmək qanunla nəzərdə tutulmuş məsuliyyətə səbəb olur (maddə 29.4). Tərəflər mediasiya sessiyasında iştirak üçün birlikdə müraciət etdikdə isə ilkin sessiyanın ayrıca keçirilməsi tələb olunmur (maddə 28.1).
Nəticə
Aliment uşağın hüququdur, valideynin "yaxşılığı" deyil. Bir uşaq üçün qazancın 1/4-i, iki uşaq üçün 1/3-i, üç və daha çox uşaq üçün yarısı — bu, məhkəmənin tətbiq etdiyi əsas qaydadır. Gəlir qeyri-sabitdirsə, sabit pul məbləğində aliment imkanını da nəzərdən keçirin. Məbləği öncədən hesablamaq üçün saytımızdakı aliment kalkulyatorundan istifadə edə bilərsiniz.
Tez-tez verilən suallar
Aliment üçün birbaşa məhkəməyə getmək olarmı?
Ümumi qaydaya görə, əvvəlcə ilkin mediasiya sessiyasında iştirak etmək lazımdır. Mediatorun verdiyi arayış və ya protokol iddia ərizəsinə əlavə olunur ("Mediasiya haqqında" Qanun, maddə 28.1, 29.7).
İki uşaq üçün aliment neçə faizdir?
Məhkəmə qaydasında iki uşaq üçün valideynin qazancının üçdə biri (təxminən 33%) tutulur (AM 76.1.2).
Aliment üçün mütləq boşanmaq lazımdırmı?
Xeyr. Valideyn uşağı saxlamırsa, nikah pozulmadan da aliment tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmək olar (AM 75.4).
Valideynlər alimentin məbləğini özləri razılaşdıra bilərmi?
Bəli, aliment sazişi bağlaya bilərlər (AM 75.3). Saziş uşağın maraqlarına uyğun olmalıdır.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və konkret hüquqi məsləhəti əvəz etmir. Fərdi vəziyyətinizlə bağlı hüquqşünasa və ya Virtual Köməkçiyə müraciət edə bilərsiniz.
İstinad edilən normativ aktlar: AR Ailə Məcəlləsi (maddə 75, 76, 78); "Mediasiya haqqında" AR Qanunu (maddə 3, 26, 28, 29); AR Mülki Prosessual Məcəlləsi (maddə 150, 152, 259).
Müəllif: Rəhim Xoyski, hüquqşünas
